Cezalı Hal Rüsumu İptal Davaları

RÜSUM NEDİR?

Rüsum kelime manası itibariyle ürün ve hizmetlerden alınan vergi anlamına gelmektedir.

HAL RÜSUMU NEDİR?

5957 sayılı Sebze Ve Meyveler İle Yeterli Arz Ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun Tanımlar kenar başlıklı 2’nci maddesine göre Hal Rüsumu; Malları satın alanlarca toptan satış bedeli üzerinden ödenen meblağı ifade eder.

İthal edilen mallar ile fatura veya müstahsil makbuzu ile üreticilerden satın alınan mallardan; toptancı halinde satılanlardan yüzde bir, toptancı hali dışında satılanlardan yüzde iki oranında hal rüsumu alınır.

CEZALI HAL RÜSUMU NEDİR?

Cezalı hal rüsumu ise sebze ve meyve halleri ile ilgili olarak kanunen bildirim yapılması gerekirken bildirimi yapılmayan ürünler hakkında yasaya göre belirlenen ve Belediye Encümenince alınan karar ile tahakkuk ettirilen, Belediyelerce cezalı olarak tahsil edilen vergidir.

CEZALI HAL RÜSUMU NE ZAMAN ORTAYA ÇIKAR?

5957 sayılı Sebze Ve Meyveler İle Yeterli Arz Ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 8’inci maddesi uyarınca aşağıda belirtilen durumlar halinde;

“a) Toptancı haline bildirilmeden toptancı hali dışında toptan alınıp satılan ya da toptancı halinde satılmak üzere bildirimde bulunulup toptancı hali dışında toptan satılan,

b) Sınaî üretimde kullanılmak veya ihraç edilmek üzere satın alınıp bu maddenin ikinci fıkrasına aykırı olarak iç piyasada satışa sunulan,

c) Toptancı halinden satın alınmadan veya toptancı haline bildirilmeden perakende satılan,

ç) Miktarına, değerine, üretim şekline veya künyesinde belirtilen diğer hususlara ilişkin gerçeğe aykırı beyanda bulunulan” ürünler hakkında hal rüsumu cezalı olarak tahsil edilir.

CEZALI HAL RÜSUMU NASIL BELİRLENİR?

Cezalı Hal Rüsumunun tespiti ve miktarının belirlenmesi 5957 sayılı Sebze Ve Meyveler İle Yeterli Arz Ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 8’inci maddesi ve Sebze Ve Meyve Ticareti Ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre yapılmaktadır.

Uygulamada; zabıta memurlarınca, bildirimi yapılması gereken ürün hakkında bildirim yapmakla yükümlü kişi tarafından hal kayıt sistemine bildirim yapılıp yapılmadığı sorgulanarak bildirim varsa miktarı, değeri, ürünün cinsi gibi konularda künyeye aykırı bir durumun söz konusu olması halinde tanzim edilecek Cezalı Hal Rüsumu Tutanağıyla tespit yapılmaktadır.

Cezalı Hal Rüsumu Tutanağı ile durumun tespit edilmesinin ardından toplanan Belediye Encümenince, o yerin sebze ve meyve halinde bir önceki gün o mallar için oluşan birim fiyatların en yükseği esas alınarak belirlenen toptan satış bedelinin %25’i (yüzde yirmi beşi) oranında cezalı hal rüsumu alınmasına karar verilmektedir.

Fiyat belirlemesi yapılabilmesi için tespitin yapıldığı yerde sebze ve meyve hali bulunmaması durumunda en yakın yerde bulunan sebze ve meyve halinde bir önceki günün fiyatları esas alınır ve bu cezalı hal rüsumu tutanağında belirtilir.

Cezalı hal rüsumu tutanağına göre tespiti yapılan ürünün miktarı ve bir önceki gün sebze ve meyve halinde o ürünün en yüksek fiyatına göre yapılacak hesaplama bazen yüksek tutarda cezalı hal rüsumlarını ortaya çıkarmaktadır. Bu nedenle bildirim yapmakla yükümlü kişilerin dikkatli davranmaları gerekmektedir.

CEZALI HAL RÜSUMUNUN İPTALİ DAVALARI

Yukarıda açıkladığımız şekilde tespit ve tayin edilecek cezalı hal rüsumuna karşı ilgililerin dava açma hakları bulunmaktadır. 5957 sayılı Kanuna göre;Cezalı hal rüsumundan, malları taşıyan nakliyeciler ya da depolayanlar mal sahibiyle birlikte müteselsilen sorumludur.

Belediye Encümenince cezalı hal rüsumu alınması yönünde aleyhine karar verilen veya ödeme emri düzenlenmek suretiyle kendisinden cezalı hal rüsumu istenen kişi tarafından süresinde ve doğru mahkemeye dava açılması gerekmektedir. Uygulamada bazen yargı yolunun ve dava açma süresinin tespitinde hataya düşülmektedir. İlgililerin yanlış merciye veya mahkemeye müracaat etmeleri, telafisi mümkün olmayan zararlara ya da uzayan yargılama süreçleriyle karşı karşıya kalmalarına sebep olabilecektir. Bu nedenle cezalı hal rüsumuna karşı açılacak davalarda hukuki yardım alınması önerilir.

Derici Hukuk Bürosu

Avukat Samet DERİCİ