Adres:
Çelebiler Mh. 112. Cad. Tuhafiyeciler Sitesi K: 3 No: 136 Merkez/Isparta
Çalışma Saatleri:
P.tesi-C.tesi: 09.00-18.00
Bu yazımızda kamulaştırma kararına karşı idari yargıda açılabilecek kamulaştırmanın iptali davası hakkında genel bilgilere yer vereceğiz.
I- Kamulaştırma Nedir?
Kamulaştırma; kamu yararının gerektirdiği hallerde ve kamu hizmetinin görülmesi amacıyla özel mülkiyete tabi taşınmazın malikinin rızası aranmaksızın bedeli mukabilinde alınmasıdır. Kamulaştırmanın konusunu esas itibariyle bina, arsa, arazi gibi taşınmaz mallar oluşturmaktadır.
II- Kamulaştırma Süreci Nasıl İşler?
Kamulaştırma yapılabilmesi için ilk önce kamu yararı kararı alınması gerekmektedir. Kamu yararı kararı alındıktan sonra kamulaştırma kararı verilerek kamulaştırılarak taşınmazın tapu siciline şerh konulması için durum tapu dairesine bildirilir.
Daha sonra kamulaştırılacak taşınmazın kıymetinin takdiri için kıymet takdir komisyonu oluşturulacak ve bu komisyon tarafından taşınmazın kıymeti belirlenecektir. Kıymet takdir komisyonunun belirlediği bedel üzerinden uzlaşma komisyonu; peşin veya taksitle pazarlıkla satın almak veyahut idareye ait bir başka taşınmazla trampa (takas) yoluyla devralmak için ilgililere bildirimde bulunacaktır. Akabinde bir gün tayin edilerek taraflarla görüşme yapılacaktır.
Görüşmenin olumlu sonuçlanması halinde anlaşma tutanağı tanzim edilerek malik veya maliklerin tapuda ferağ takriri vermesi halinde idare tarafından kamulaştırma bedeli ilgilisine ödenecektir. Görüşmenin olumsuz sonuçlanması halinde ise idare tarafından kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın idare adına tescili için dava açılacaktır.
III- Kamulaştırmanın İptali Davası
Anayasamızın 125. Maddesinde; “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.” denilmekle idari bir işlem olan kamulaştırma kararına karşı da idari yargıda iptal davası açılabilecektir.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu 10, 14 ve 18’inci maddelerinde kamulaştırma işlemine karşı ilgililerin idari yargıda iptal davası açabilecekleri öngörülmüştür. İdari yargıda açılan iptal davası sırasında yürütmenin durdurulması kararı verilmesi halinde idare tarafından Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasında bu husus bekletici mesele yapılacaktır.
a. Dava Açma Süresi
Kamulaştırma işlemine karşı dava açma süresi 30 (otuz) gündür. Bu süre; Asliye Hukuk Mahkemesinde idare tarafından açılan bedel tespiti ve tescil davasında dava dilekçesi ve eklerinin taşınmaz malikine tebliği ile başlar. Aslında idare tarafından Asliye Hukuk Mahkemesinde anılan davanın açılması ile kamulaştırma işlemi kesin ve yürütülebilir işlem olma özelliğini kazanmış olur. Bundan önce açılacak kamulaştırmanın iptali davası ‘nda mahkeme kesin ve yürütülebilir işlem bulunmadığından esastan bir inceleme yapmayacaktır.
İdare tarafından taşınmaz malikine gönderilen pazarlık görüşmesine davet mektubu, kamu yararı kararı veya kıymet takdir raporundan haberdar olma gibi durumlarda kamulaştırmanın iptali davası için 30 (otuz) günlük süre işlemeye başlamayacaktır.
b. Kimler Dava Açabilir?
Kamulaştırmanın iptali davası ‘nı kamulaştırmaya konu taşınmaz malın maliki veya maliklerinden her biri açabilecektir. Kamulaştırma işlemleri sırasında taşınmaz malikinin vefatı halinde mirasçılardan her biri de kamulaştırmanın iptali için dava açabilecek veya açılmış bulunan davaya devam edebileceklerdir.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus dava açma süresi içerisinde malik ölmüş ise mirasçıların ölüm tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde dava açmaları gerektiğidir. Danıştay’ın bir kararına göre; her ne kadar dava açma süresi başlamış veya bitmekte ise de malikin ölmesi durumunda mirasçıların dava açma için 30 (otuz) günlük süresi ölüm tarihinden itibaren başlayacaktır. (Danıştay 6. Dairesi 23/09/2011, 4529/3351) Mirasçıların hepsinin birlikte dava açmasını gerektiren zorunlu dava arkadaşlığı gibi bir durum burada söz konusu değildir.
c. Dava Nerede Açılacak?
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu 34. Maddesinde; “İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskan gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara veya kamu mallarına ilişkin idari davalarda yetkili mahkeme taşınmaz malların bulunduğu yer idare mahkemesidir.” denilmekle kamulaştırmanın iptali davası ‘nda yetkili mahkemenin taşınmazın bulunduğu yerdeki idare mahkemesi olduğu açıklanmıştır.
Eğer taşınmazın bulunduğu yerde idare mahkemesi yoksa ilin veya ilçenin idari yargı açısından bağlı olduğu idare mahkemesi yetkili olacaktır.
ç. Kamulaştırmanın İptali Sebepleri
Kamulaştırmanın iptali davası ‘nda mahkemece incelenecek ve iptal konusu edilebilecek hususlar şu şekildedir;
ı- Yetki Yönünden Hukuka Aykırılık
Kamulaştırma yapan idarenin yürütmekle görevli olduğu kamu hizmetiyle ilgili olarak kamulaştırma işlemi yapabilir. Yetki yönünden kişi, konu ve yer bakımından bir ayrıma gitmek mümkündür. Örneğin; özel hukuk tüzel kişiliğinin kamulaştırma yapma yetkisi yoktur, bir Belediye Başkanlığı başka bir yerin Belediye sınırlarına dahil olan yer hakkında kamulaştırma kararı alamaz, yahut bir Belediye askeri amaçla bir kamulaştırma işlemi yapamaz.
ıı- Şekil Yönünden Hukuka Aykırılık
Kamulaştırma işlemleri Kanunda belirlenmiş usul ve kurallar çerçevesinde yürütülmelidir. Belirlenmiş olan bu usul ve kurallar dışına çıkılarak veya yerine getirilmeyerek kamulaştırma işlemi yapılması halinde şekil yönünden işlemin hukuka aykırılığı söz konusu olacaktır. Örneğin pazarlık görüşmeleri yapılmadan veya kıymet takdir raporu hazırlanmadan kamulaştırma işlemi tesisi halinde işlem şekil yönünden hukuka aykırıdır.
ııı- Sebep Yönünden Hukuka Aykırılık
Kamulaştırma işleminin sebebi idareyi kamulaştırma yapmaya yönelten gerekçe olup, amacı ise kamu yararını sağlamaktır. Bunun dışında bir sebeple kamulaştırma yapılması halinde işlem sebep yönünden hukuka aykırı olur. Örneğin; imar planında yeşil alan veya park yeri olarak ayrılmış yerin hizmet binası gibi farklı bir amaçla kamulaştırılması halinde işlemin sebep yönüyle hukuka aykırılığı söz konusudur.
ıv- Amaç Yönünden Hukuka Aykırılık
Kamulaştırmanın amacı kamu hizmetinin görülmesi ve kamu yararıdır. Kamu yararı kavramı ve idarenin takdir yetkisi oldukça geniş bir kavramdır. Bu genişlik idareye keyfi davranma yetkisi tanımamaktadır. İdareler yürütmekle görevli olduğu kamu hizmetiyle ilgili olarak ve kamu yararı adına kamulaştırma işlemi yapabilir. Örneğin; hizmet binası, okul, hastane, toplu konut gibi yapıların inşası için kamulaştırma yapılabilir. Ancak siyasi rakiplere zarar vermek için bunların taşınmazının kamulaştırılması, kar elde etmek veya kişisel menfaatler için kamulaştırma yapılması işlemi amaç bakımından hukuka aykırı kılacaktır.
Diğer yazılarımıza buradan göz atabilirsiniz.
